Elsassischa Gràmmàtik  

Do, uf dam Weblìnk, fìndet ma a Kurs ìwer dr Gràmmàtik vum Milhüüser Dialekt (uf dr àlemànnischa Wikipedia):  
http://als.wikipedia.org/wiki/Buech:Grammatik_Mülhauser_Dialekt

Ileitung  

S Hochditscha àls Referanz  

Exàct wia d Schribempfehlunga Orthal d ditscha Orthographie àls Basis nìmmt, so müeß ma aui mìt der d Grammatik ìmmer ìm Sìnn hà wia's uf Ditsch fùnktionniert.  Meischens ìsch 's zìmlig ahnlig: àlso wenn me's uf Dirsch dankt, hàt me's fàscht uf Elsassisch.  Àwer 's gìtt wìchtiga Üsnamma.  
Eh jo... Elsassisch ìsch doch nìt Ditsch.  

Wàrnung  

Verb  

A Verb ìsch a Wort wo-n-a Àktion definiart.  Zum Beispiel:  sìnga, schlofa  
A Hìlfsverb ìsch a bsunderer Verb, wo-n-a extrà Funktiona hàt ìn'ra Sàtz. 's gìtt nur a pààr vu dana Hìlfsverb: 

Bsunderer Fàll, mìt "geh" un "kuu"  

"geh" un "kuu" sìn Verb  
Ìch müeß geh schàffa  
Därfsch ku lüega  
Vìelmol sìn sa dupliziart:  
Ìch gàng geh schàffa  
Kumm ku lüega!  
Do ìsch's komisch: sìn "geh" un "kuu" ìmmer noch Verb, oder làuift's ehnder wia Präpositiona?  As sìn "Kurzverb", wo ìn'ra Verdopplung benutzt wara.  
Dia Bsunderheit, àss ma "geh" un "kuu" zwei Mol sajt, ìsch typisch àlemànnisch.  Ìn dr Schwitz gìtt's dia Verdopplung aui fer "loo" un "afaa".  
Lüega uf http://als.wikipedia.org/wiki/Kurzverb  

Àbkìrtzunga  

Wenn ma ìm Àltàg redt, sajt ma nìt ìmmer àlla Wärter. Zum Beispiel "geh" un "kuu" sìn nìt unbedìngt üsgsprocha, àm And vun'ra Sàtz. 
wo müeß i àhna (geh)?  
ìch hà ìns Bett wälla (geh) 
ìch wìll mìt (kuu) 

Vìelmol wìrd aui dr "dü" nìt üsgsprocha:  
(dü) bìsch scheen  
(dü) därfsch nìt allei uf Pàris (geh)  

Zitta  

Gegawart  

ìch màch  
ìch wàrt  
oder 
ìch düe wàrta  
Dr Kurzverb "düe" benutzt ma vìel fer s Gegawart.

Vergàngaheit  

Ìch bì gsìì  
Ìch bì gànga  
Ìch hà gsajt  
Ìch hà gsunga Ìch bì grennt

Züekunft  

D Züekunft fùnktionniart wia dr Gegawart, mìt-m-a Sàtz wo mìt dr Züekunft zammahangt:  
Ìch màch's morn  
Nachschta Wucha gàng i friahi ìns Bett  
Da stìrbt amol jung!
Fer d Züekunft sajt ma nìt direkt:  
Ìch wìrr sìì
oder  
Ìch wìrr geh
S Kurzverb "wara" dat ma zwàr erwàrta, wia uf Hochditsch ("werden").  Àwer uf Elsassisch fùnktionniart d Züekunft nìt a so.  
Ma kàt heechschterfàlls sàga:  
Ìch wìrr's känna  
Dü wìrsch's fìnda  
Ar wìrd kuu  
Ìm Sìnn vu-n'ra a Vermüetung, ebbis wo wohrschins wìrd pàssiara.  
Ar wìrd's hoffentlig màcha...  
Ar wìrd scho drààdanka!  
Sa ware's schàffa !...  
's gìtt noch a Meegligkeit fer dr Zukunft, mìtem Kurzverb "kuu". 
Wenn d Züekunft gànz nohch ìsch, wenn 's glich pàssiart:  
's kummt ku ragna  

Da Kurs zeigt nàtirlig doch Beispìeler fer d Züekunft, mìtem Kurzverb "wara":  

Beispìeler mìt'ma pààr wìchtiga Verb  

sìì
GegawartVergàngaheittZukunft
ìch bì oder ìch bìnìch bì gsìììch wìrr sìì
dü bìschdü bìsch gsììdü wìrsch sìì
ar ìschar ìsch gsììar wìrd sìì
mìr sìnmìr sìn gsììmìr wara sìì
ìhr sìnìhr sìn gsìììhr wara sìì
sa sìnsa sìn gsììsa wara sìì

hàà
GegawartVergàngaheitZëkunft
ìch hà oder ìch hànìch hà ghààìch wìrr hàà
dü hàschdü hàsch ghààdü wìrsch hàà
ar hàtar hàt ghààar wìrd hàà
mìr hanmìr han ghààmìr wara hàà
ìhr hanìhr han ghààìhr wara hàà
sa hansa han ghààsa wara hàà

düe
Gegawart
ìch düe
dü düesch
ar düet
mìr düen
ìhr düen
sa düen

känna
GegawartVergàngaheitZüekunft
ìch kà oder ìch kànìch hà kännaìch wìrr känna
dü kàschdü hàsch kännadü wìrsch känna
ar kàtar hàt kännaar wìrd känna
mìr kännamìr han kännamìr wara känna
ìhr kännaìhr han kännaìhr wara känna
sa kännasa han kännasa wara känna

müeßa
GegawartVergàngaheitZüekunft
ìch müeßìch hà müeßaìch wìrr müeßa
dü müeschdü hàsch müeßadü wìrsch müeßa
ar müeßar hàt müeßaar wìrd müeßa
mìr mianmìr han müeßamìr wara müeßa
ìhr mianìhr han müeßaìhr wara müeßa
sa miansa han müeßasa wara müeßa

geh
GegawartVergàngaheitZüekunft
ìch bì oder ìch bìnìch bì gàngaìch wìrr geh
dü gehschdü bìsch gàngadü wìrsch geh
ar gehtar ìsch gàngaar wìrd geh
mìr gehnmìr sìn gàngamìr wara geh
ìhr gehnìhr sìn gàngaìhr wara geh
sa gehnsa sìn gàngasa wara geh

kumma oder kuu
GegawartVergàngaheitZüekunft
ìch kummìch bì kumma oder ìch bì kuuìch wìrr kumma oder ìch wìrr kuu
dü kummschdü bìsch kumma oder dü bìsch kuudü wìrsch kumma oder dü wìrsch kuu
ar kummtar ìsch kumma oder ar ìsch kuuar wìrd kumma oder ar wìrd kuu
mìr kumma oder mìr kemmamìr sìn kumma oder mìr sìn kuumìr wara kumma oder mìr wara kuu
ìhr kumma oder ìhr kemmaìhr sìn kumma oder ìhr sìn kuuìhr wara kumma oder ìhr wara kuu
sa kumma oder sa kemmasa sìn kumma oder sa sìn kuusa wara kumma oder sa wara kuu

mächta
GegawartVergàngaheitZüekunft
ìch mächtìch hà mächtaìch wìrr mächta
dü mächtschdü hàsch mächtadü wìrsch mächta
ar mächtar hàt mächtaar wìrd mächta
mìr mächtamìr han mächtamìr wara mächta
ìhr mächtaìhr han mächtaìhr wara mächta
sa mächtasa han mächtasa wara mächta

Konditionàl  

Beispìeler mìt'm a pààr Verb  

ìch tat ebbis assa  
ìch sottig ebbis assa  
ìch tat losa  
ìch giang   oder: ìch tat geh  
ìch kam   oder: ìch tat kumma  
ìch hat mächta kumma  

düe
Konditionàl
ìch dat
dü datsch
ar dat
mìr data
ìhr data
sa data

sìì
KonditionàlKonditionàl Vergàngaheit
ìch warìch war gsìì
dü warschdü warsch gsìì
ar warar war gsìì
mìr wartamìr warta gsìì
ìhr wartaìhr warta gsìì
sa wartasa warta gsìì

hàà
KonditionàlKonditionàl Vergàngaheit
ìch hatìch hat ghàà
dü hatschdü hatsch ghàà
ar hatar hat ghàà
mìr hattamìr hatta ghàà
ìhr hattaìhr hatta ghàà
sa hattasa hatta ghàà

känna
KonditionàlKonditionàl Vergàngaheit
ìch känntigìch hat känna
dü känntschdü hatsch känna
ar känntigtar hat känna
mìr känntamìr hatta känna
ìhr känntaìhr hatta känna
sa känntasa hatta känna

müeßa
KonditionàlKonditionàl Vergàngaheit
ìch müeßtigìch hat müeßa
dü müeßtschdü hatsch müeßa
ar müeßtigtar hat müeßa
mìr müeßtamìr hatta müeßa
ìhr müeßtaìhr hatta müeßa
sa müeßtasa hatta müeßa

geh
KonditionàlKonditionàl Vergàngaheit
ìch giangìch war gànga
dü giangschdü warsch gànga
ar giangar war gànga
mìr giangtamìr warta gànga
ìhr giangtaìhr warta gànga
sa giangtasa warta gànga

kumma
KonditionàlKonditionàl Vergàngaheit
ìch kamìch war kumma
dü kamschdü warsch kumma
ar kamar war kumma
mìr kamtamìr warta kumma
ìhr kamtaìhr warta kumma
sa kamtasa warta kumma

sotta
KonditionàlKonditionàl Vergàngaheit
ìch sottigìch hat sotta
dü sottschdü hatsch sotta
ar sottigtar hat sotta
mìr sottamìr hatta sotta
ìhr sottaìhr hatta sotta
sa sottasa hatta sotta

mächta
KonditionàlKonditionàl Vergàngaheit
ìch mächtigìch hat mächta
dü mächtschdü hatsch mächta
ar mächtigtar hat mächta
mìr mächtamìr hatta mächta
ìhr mächtaìhr hatta mächta
sa mächtasa hatta mächta

Subjonktiv  

Präpositiona  

Adverb  

derbii  
derfìr  
derwìder  
dergìga  
derwillscht  
dheim  
derohna  
drum 
dràà 
dràb 
druf  
drii  
drüs  
dernoh  
dervu 
derdurch  
derzwìscha  
dernawa  
drìwer  
drunter  
wagadam  
salamols  

Deklinàtiona  

Ungfahr wia uf Ditsch, üsser a pààr Fall:  
Ìch nìmm dr Wàga  
Kè Genitiv:  
d Räder vum Wàga  
dàs sìn ìm Kìnd sina Schühe  
mìr kumma nìt wagem Watter  
wahrend dm Wìnter  
Deklinàtiona
MaskulinFemininNeutrumPlural
Nominativdr Mànnd Fràuis Kìndd Litt
Akkusatifdr Mànnd Fràuis Kìndd Litt
Dativdm Mànn, ìm Mànndr Fràui, ìn dr Fràuidm Kìnd, ìm Kìndda Litt, ìn da Litt

Deklinàtiona (schwàch) un Adjektiv
MaskulinFemininNeutrumPluralBeispiel
Nominativdr klei Mànn oder dr kleina Mànnd kleina Fràuis kleina Kìndd kleina Littdr klei Mànn ìsch do
Akkusativdr kleiner Mànnd kleina Fràuis kleina Kìndd kleina Littìch seh d kleina Fràui
Dativdm klei Mànn, vum klei Mànn
oder dm kleina Mànn, vum kleina Mànn
dr kleina Fràui, vu dr kleina Fràuidm kleina Kìnd, vum kleina Kìndda kleina Litt, vu da kleina Littìch gìb a Süü ìm bràva Kìnd

Deklinàtiona (stàrck) un Adjektiv
MaskulinFemininNeutrumPluralBeispiel
Nominativa kleiner Mànna kleina Fràuia klei Kìndkleina Litta güeter Mànn ìsch vìel Wart
Akkusativa kleiner Mànna kleina Fràuia klei Kìndkleina Littìch seh a kleina Fràui
Dativmìt'ma kleiner Mànn, vum a kleiner Mànnmìt'ra kleina Fràui, vun'ra kleina Fràuimìt'ma klei Kìnd, vum a klei Kìndmìt kleina Litt, vu kleina Littìch gìb Gald ìn àrma Litt

Deklinàtiona Beispìeler
MaskulinFemininNeutrumPlural
Nominativdr klei Mànn wohnt do
dr kleina Mànn wohnt do
a kleiner Mànn wohnt do
da kleiner Mànn kummt vum Elsàss
dàs ìsch dummer Kwàtsch
d kleina Fràui heisst Finnla
a kleina Fràui wohnt do
dàs ìsch elsassischa Gràmmatik
s nèia Johr fàngt à
a nèi Johr fàngt à
dàs ìsch scheen Gschìr
d àlta Litt reda güet Elsassisch
flotta Litt wohna do
Akkusativìch seh dr klei Mànn
ìch seh a kleiner Mànn
ìch seh d kleina Fràui
ìch seh a kleina Fràui
ìch hohl s kleina Kìnd
nìmm s scheena Gschìr
ìch süech a klei Kìnd
ìch trìnk a groß Glàs Wàsser
ìch bedüür d krànka Litt
ìch hà scheena Schüeh
Dativìch kumm mìtem kleina Mànn
ìch kumm mìt dr kleina Fràui
ìch gìb a Süü ìn dr kleina Fràui
ìch gìb a Süü ìm kleina Kìnd
ìch gìb a Süü ìn dam bràva Kìnd
ìch gìb a Süü ìm a klei Kìnd
trotz dm Kìnd hàr er gscheida
ìch hà Àngscht vu da beesa Litt
ìch hà Schüeh mìt hocha Àbsatz

Verkleinerungsform  

Mìt "la" dràghànga àm And vum Wort  
D Verkleinerungsform benutzt ma fer ebis kleins oder ebis liabs reda  
Zum Beispiel:  
S And "la" gìltet fer s Milhüserisch Àn àndra Orta ìsch's "le" oder "li".
Zum Beispiel: Heft  

Nawasàtz  

Mìt "wo"  
Dr Mànn wo kumma ìsch  
Dr Mànn wo mìr süecha  
A Lànd wo ma güet ìsst  

Àndra Präpositiona àss uf Hochditsch  

Ìch wohn z'Milhüsa  
Ìch gàng uf Kolmer 

z'Morga  
z'Mittàg  
z'Owa  
z'Nàcht  

Àrtìkel un Persona Nama  

A Beispiel:  
Dr Nathan Katz ìsch a beriahmter Dìchter gsìì.  
Uf Elsassisch schribt ma a Àrtìkel vorem Nàma vun'ra Person.  

Aui Àcht gaa uf:  

D Màdàm Meyer ìsch do, sa trìnkt Kàfe.
S Màrie ìsch do, as trìnkt Kàfe.
Aui fer a Fràui, benutzt ma "as" (neutre), àstàtt "sa" (féminin). Uf Hochditsch war's ìmmer "sie", fer à Fràui. 

Üssnàhm fer dr elsassischer Dialekt vu Milhüsa  

Z'Milhüsa sajt ma:  
a scheena Fràui  

Ìm Rascht vum Owerelsàss sajt ma:  
a scheeni Fràui  

Fer ìwer d elsassischa Gràmmàtik vu dr Milhüüser Gegend mehr erfàhra  

http://als.wikipedia.org/wiki/Buech:Grammatik_Mülhauser_Dialekt uf Elsassisch, uf dr àlemànnischa Wikipedia.  
http://fr.wikiversity.org/wiki/Grammaire/Alsacien/Synthèse_complète uf Frànzeesch, uf dr Wikiversity.  

  Info / download :

 
  Etat : Ebauche d'une grammaire. A faire vérifier. Et aussi compléter.